Translate

Αναζήτηση αυτού του ιστολογίου

Παρασκευή, 31 Οκτωβρίου 2008

Οι Δυο

Η Παρασκευή τον τελευταίο ενάμισυ μήνα είναι για τον γράφων ίσως η πιο προσμένουσα ημέρα της εβδομάδας. Πολλοί θα συμφωνήσουν καθώς είναι η τελευταία εργάσιμη και η προοπτική ενός διημέρου χωρίς το εργασιακό άγχος ή της διαφυγής από τον τόπο διαμονής για αλλαγή παραστάσεων μπορεί να εξάπτει αλλά δεν είναι αυτός ο λόγος για μένα καθότι εργάζομαι και το Σάββατο. 


Κάθε Παρασκευή ΤΟ ΒΗΜΑ τέχνη κυκλοφορεί σε αυτόνομη συσκευασία μέρη μίας πολύ προσεγμένης συλλογής κλασσικού ρεπερτορίου με κάθε μέρος να αποτελείται από δύο CD στη τιμή των €7,90. Το κάθε CD καταλαμβάνεται ολόκληρο από ένα ή περισσότερα έργα ενός συνθέτη. Η παραγωγή είναι της Deutshe Grammophon και ακόμα και οι μη μυημένοι αντιλαμβάνονται τι συνεπάγεται αυτό στον τομέα της ποιότητας. Κλασσικές ηχογραφήσεις από καταξιωμένες ορχήστρες, μεγάλους μαέστρους και σολίστ. Η συσκευασία διακρίνεται από την αισθητική της αρτιότητα με συνοδευτικό ένθετο επεξηματικό για τον βίο του συνθέτη, την εποχή στην οποία έζησε και δημιούργησε αλλά και για το τεχνικό κομμάτι της δημιουργίας του. Όλα αυτά θεωρώ ότι αξίζουν το ζητούμενο τίμημα ακόμα και σε μία εξαιρετικά στενάχωρη εποχή όπως αυτή που διανύουμε.

 
Σήμερα 31/10/08 στο ένα από τα δύο CD περιέχονται τα κονσέρτα για πιάνο ν. 4 & 5 του L.V. Beethoven και καθώς οι πρώτες νότες του πιάνου από το 4ο κονσέρτο ξεχύνονται από τα ηχεία στον αέρα η συγκίνηση και η εφορία που με καταλαμβάνει δίνει σιγά σιγά τόπο στον σκεπτικισμό για μία σύντομη νοητική αντιπαράθεση των προσωπικοτήτων και του έργου των δύο μεγαλύτερων μουσικών δημιουργών που γέννησε η ανθρωπότητα. Ό έτερος φυσικά είναι ο W.A. Mozart και καθώς έχοντας νωπή τη χθεσινή ακρόαση του 5ου κονσέρτου για βιολί (K. 219 "Turkish") αποτίω φόρους τιμής:

 
Ο ένας:
Το παιδί θαύμα, με το "θεϊκό" χάρισμα της δημιουργίας μουσικής με την ίδια ευκολία της καθημερινής συνομιλίας με συνανθρώπους, μουσικής η χάρη της οποίας ανατείνει το πνεύμα δείχνοντας του όλη την ομορφιά της ζωής. Αυτουνού του οποίου η μουσική κάνει τα φυτά να ανθίζουν και τα ψάρια στα ιχθυοτροφεία να αναπαράγονται ταχύτερα! Αυτός που στην πραγματικότητα είχε τον μαγικό αυλό...

  
Ο άλλος:
Αυτός που ο πατέρας του ήθελε ο γιος του να είναι ο παραπάνω αλλά δεν μπορούσε, αυτός που ήθελε να πάει τη μουσική στα άκρα, να της αλλάξει φόρμα έστω και αν θα έπρεπε να την γράψει ξανά και ξανά ώστε να ακουστεί τέλεια στα δικά του αυτιά που μόνο αυτή ακούγανε και όχι εξωτερικούς ήχους. Αυτός που αναζήτησε την τελειότητα με μεγάλο προσωπικό κόστος. Αυτουνού η μουσική που σε μία ταινία βάζει τον δάσκαλο Joseph Haydn στην πρώτη ακρόαση της 5ης συμφωνίας να διαμαρτύρεται για την τερατώδη μουσική της έκταση και να αναγνωρίζει ότι η μουσική ποτέ δεν θα είναι πια η ίδια καθώς για πρώτη φορά ο συνθέτης έβαλε τον εαυτό του στο κέντρο της δημιουργίας. Αυτός που η μουσική του είναι ταυτόσημη με το ευρωπαϊκό ιδεώδες και με τον βαθύτερο ουμανισμό...

Πέμπτη, 9 Οκτωβρίου 2008

Αστρολογια: Λογος Ναι, Λογικη Οχι (Μερος 2)

Γιατί η αστρολογία έχει τέτοια απήχηση στην εποχή μας; Στο εξαιρετικό κείμενο του Νίκου Δήμου (http://www.ndimou.gr/) "Ψευδο-επιστήμες στην εποχή της επιστήμης" αναλύονται με σαφήνεια οι λόγοι:

"...Ζούμε στην εποχή της επιστήμης και της τεχνολογίας. (Η δεύτερη δεν είναι άλλο από την εφαρμογή και υλοποίηση της πρώτης). Οι αποδείξεις για την εγκυρότητα της επιστημονικής μεθόδου είναι χειροπιαστές και καθημερινές – από τον διακόπτη που ανάβει το φως μέχρι το κινητό τηλέφωνο. Χάρη στην επιστήμη έχει διπλασιαστεί ο μέσος όρος της ζωής μας, έχουν καταργηθεί οι αποστάσεις, έχουν φωτιστεί μεγάλα μυστήρια του σύμπαντος, έχουν εξαφανιστεί φοβερές ασθένειες, έχουν βελτιωθεί οι καθημερινές συνθήκες της ζωής μας.

Από όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες, μόνο η επιστήμη προοδεύει. Μόνο αυτή ανακαλύπτει διαρκώς καινούργια «παραδείγματα» που είτε συμπληρώνουν είτε ανατρέπουν τα παλιά. Στις τέχνες, στην φιλοσοφία, στην ποίηση, δεν μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι υπάρχει πρόοδος σε σχέση με τους αρχαίους Κινέζους, Ινδούς ή Έλληνες. Αλλά η επιστήμη καλπάζει. Στα τελευταία πενήντα χρόνια έχει προσθέσει περισσότερη γνώση από όση είχε μαζέψει η ανθρωπότητα σε όλη της την ιστορία.

Τείνουμε να σνομπάρουμε την «πρόοδο» κι αυτό το κάνουμε από τις άνετες κατοικίες μας (με κλιματισμό και θέρμανση), από τα σύγχρονα νοσοκομεία μας, τα γεμάτα ψυγεία μας και τα γρήγορα αυτοκίνητα και αεροπλάνα μας. Ας πάει να μιλήσει κανείς εναντίον της προόδου σε φτωχούς του Τρίτου Κόσμου και θα τον πάρουν με τα λεμόνια (αν έχουν…) Αυτοί ζουν σαν τους μακρινούς πρωτόγονους προγόνους μας, κυνηγημένοι από την στέρηση, τα καιρικά φαινόμενα, τις επιδημίες, τους λιμούς.

Κι όμως. Παρόλη την ορατή πρόοδο της επιστήμης, παρόλη την καθημερινή επιβεβαίωση της επιστημονικής μεθοδολογίας, έχουμε γεμίσει ψευδο-επιστήμες, παρα-επιστήμες, δεισιδαιμονίες, μυστικιστικά και αποκρυφιστικά δόγματα, παράλογες θεωρίες. Άνθρωποι υποφέρουν (και ενίοτε πεθαίνουν) επειδή, αντί για την ιατρική επιστήμη, εμπιστεύονται «εναλλακτικές» θεραπείες. Άλλοι πληρώνουν μεγάλα ποσά σε μέντιουμ και μάντεις για να τους αποκαλύψουν αυτά που κανείς δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει.

Γιατί υπάρχει αυτή η τόσο χτυπητή αντίθεση; Γιατί στην εποχή της επιστήμης θάλλουν τόσο πολύ οι αντι-επιστημονικές δοξασίες; (Τέτοιες ονομάζω όσες ισχυρίζονται ότι περιγράφουν και ερμηνεύουν φαινόμενα, χωρίς να καταθέτουν την μεθοδολογία τους και χωρίς να εκτίθενται στον συστηματικό πειραματικό έλεγχο της δοκιμής και του λάθους).

Μία εξήγηση λέει πως η εξέλιξη της νοοτροπίας των ανθρώπων δεν συμβαδίζει με την ανάπτυξη της επιστήμης. Αν σήμερα το 52% πιστεύει στην Αστρολογία, τον Μεσαίωνα πρέπει να ήταν το 99%. Κι ίσως χρειασθούν ακόμα μερικοί αιώνες για να αποκτήσει ο μέσος άνθρωπος μία νοητική θωράκιση εναντίον όλων όσοι προσπαθούν να του υποβάλουν διάφορες παράλογες (αλλά χρήσιμες για τις ανάγκες του) ψευτοθεωρίες. Η επιστήμη μπορεί να πέτυχε πολλά – αλλά δεν έλυσε βασικά προβλήματα της ζωής: από την γνώση του μέλλοντος, μέχρι το μυστήριο του θανάτου.

Εκεί λοιπόν εισχωρεί η παρα-επιστήμη που διατείνεται ότι συμπληρώνει τα κενά. Μερικοί μάλιστα έχουν τρομάξει με την ταχύτητα της εξέλιξης και τις αρνητικές της πλευρές. Έτσι γυρίζουν το βλέμμα προς τα πίσω, προς την αγνή και «φυσική» ζωή, τις αθώες και άδολες ρίζες. (Όλα αυτά ξεκινάνε από τον «ευγενή άγριο» του Ρουσσώ και τους Ρομαντικούς απογόνους του).

Η διάδοση των ψευδοεπιστημών έχει άμεση σχέση με την παρακμή των θρησκειών και του θρησκευτικού συναισθήματος. Ο άνθρωπος, χάνοντας την πίστη του στις ξεκάθαρες συντεταγμένες του θρησκευτικού δόγματος, αναζητεί εναλλακτικές λύσεις.

Βέβαια και οι θρησκείες δεν είναι άλλο παρά θεσμοποιημένες δεισιδαιμονίες. Απλώς τις έχουμε συνηθίσει. (Είναι πιο εύκολο να το καταλάβουμε αυτό αν δούμε τις θρησκείες των άλλων – ή προσπαθήσουμε να δούμε ψύχραιμα την δική μας με τα μάτια των άλλων: πως π. χ. τους φαίνεται η Άμωμη Σύλληψη ή το ομοιούσιον της Αγίας Τριάδος). Και είναι χαρακτηριστικό το πόσο συστηματικά και πεισματικά κυνηγάνε οι εκκλησίες τις λεγόμενες «αιρέσεις» αλλά και τις παραφυσικές πρακτικές, που δεν είναι άλλο από ανταγωνιστικά μαγαζιά.

Από τη στιγμή λοιπόν που ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μεταφυσική παρηγοριά (εκεί η επιστήμη δεν έχει να προσφέρει) και δεν την βρίσκει πια στην παραδοσιακή πίστη του, είναι φυσικό να καταφεύγει σε κάθε είδους δοξασίες οι οποίες εμφανίζονται πιο εκσυγχρονισμένες (π. χ. αστρολογία με ηλεκτρονικούς υπολογιστές!).

Φτάσαμε στην ρίζα του προβλήματος. Η ανασφάλεια και αδυναμία του ανθρώπου τροφοδοτούν όλες αυτές τις καταστάσεις. Το ανθρώπινο ον αργεί να ενηλικιωθεί. Δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τον κόσμο χωρίς Πατρική Προστασία ή Μεταφυσική Παραμυθία. Ακόμα κουβαλάει μέσα του το δέος του πρωτόγονου. Βαθιά του κρύβει ένα φοβισμένο ζώο. Τον φόβο και το δέος εκμεταλλεύονται όλοι οι ψευδοπροφήτες. Πουλάνε ναρκωτικά του νου – συχνά πιο επικίνδυνα από την ηρωίνη."

Πέμπτη, 2 Οκτωβρίου 2008

Αστρολογια: Λογος Ναι, Λογικη Οχι (Μερος 1)

Με αφορμή ανάρτηση της αγαπητής Εύας Στάμου (http://evastamou.blogspot.com/) και καθώς έχω κουραστεί να παρατηρώ να διαμορφώνονται αντιλήψεις για το χαρακτήρα των ανθρώπων με βάση την ημερομηνία και την ώρα γέννησης τους καθώς και να χρησιμοποιούνται ως οδηγός δράσης για τα μελλούμενα οι στήλες των ωροσκοπίων η παρούσα ανάρτηση ασχολείται με την ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ και ξεκαθαρίζει (στο πρώτο μέρος) ότι  ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ.


Τι ορίζουμε όμως ως επιστήμη; Η απάντηση είναι ένα σύνολο κανόνων για το αντικείμενο που εξετάζεται, που υπόκεινται σε διαρκή έλεγχο για επιβεβαίωση. Το μοντέλο αυτό σκέψης ονομάζεται εμπειρικός ορθολογισμός: Η παρατήρηση οδηγεί στη διατύπωση ενός αξιώματος (νόμου) – μη αποδεικτέου και το αξίωμα οδηγεί σε θεωρήματα – αποδείξεις με βάση την επαγωγική (αριστοτέλεια) λογική. Στη συνέχεια το σύνολο της θεωρίας εξετάζεται σε πραγματικές συνθήκες (πειράματα) για την επιβεβαίωση ή την τροποποίηση – επέκταση του ή την απόρριψη του και τη μετάβαση σε νέα θεωρία.

Άρα η απάντηση για το αν η αστρολογία είναι επιστήμη θα πρέπει να εξετάζει το αξιωματικό της κομμάτι καθώς και το εμπειρικό.

Στο άρθρο «Η απάτη της αστρολογίας» (ΤΟ ΒΗΜΑ, 19-01-2003) του Χ. ΒΑΡΒΟΓΛΗ (Aναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Φυσικής του Α.Π.Θ.) εξηγείται με πολύ ωραίο τρόπο γιατί τα αξιώματα της αστρολογίας δεν είναι στέρεα αλλά ούτε μπορεί να σταθεί σε πειραματική επιβεβαίωση:

Περί αξιωμάτων

«…Υπάρχει άραγε επιστημονική βάση στην αστρολογία; Η απάντηση είναι σίγουρα αρνητική, αφού καμία από τις γνωστές δυνάμεις της φυσικής δεν μπορεί να εξηγήσει οποιαδήποτε επίδραση των πλανητών στην καθημερινή ζωή. Για παράδειγμα, ένα κοντινό σώμα, όπως π.χ. ο γυναικολόγος κατά τη γέννα, εξασκεί στο νεογέννητο μωρό έξι φορές μεγαλύτερη βαρυτική δύναμη από ό,τι ο Αρης! Άλλωστε, αν η αστρολογία ήταν επιστήμη, τότε κάθε μέρα τα ωροσκόπια όλων των αστρολόγων θα συμφωνούσαν μεταξύ τους, αφού υπολογίζονται με τα ίδια δεδομένα.

Πέρα όμως από αυτόν τον απλό συλλογισμό, η αστρολογία δυσκολεύεται να απαντήσει ικανοποιητικά σε πολλά άλλα προβλήματα. Ένα από αυτά είναι το αστρονομικό φαινόμενο της μετάπτωσης των ζωδίων, σύμφωνα με το οποίο η θέση των 12 ζωδίων αλλάζει στον ουρανό αργά αλλά σταθερά. Για παράδειγμα, τη σημερινή εποχή κατά το χρονικό διάστημα 21 Μαρτίου ως 20 Απριλίου ο Ήλιος βρίσκεται στον αστερισμό των Ιχθύων και όχι στον αστερισμό του Κριού, όπως αναφέρεται στα ωροσκόπια. Πώς συμφωνεί αυτό με το γεγονός ότι οι αστρολόγοι έχουν συνδέσει τον χαρακτήρα κάθε ατόμου με τα χαρακτηριστικά του ζωδίου που αντιστοιχεί στην ημερομηνία γέννησής του;


Ένα άλλο πρόβλημα ανακύπτει από το γεγονός ότι οι αστρολόγοι συντάσσουν τα ωροσκόπια με βάση τη θέση των πλανητών στον ουρανό, χωρίς να ενδιαφέρονται ούτε για το πραγματικό μέγεθός τους ούτε για την πραγματική τους απόσταση από τη Γη. Για παράδειγμα, η σύνοδος της Αφροδίτης με τον Ήλιο θεωρείται ότι έχει την ίδια αστρολογική σημασία είτε ο πλανήτης βρίσκεται στην εμπρός πλευρά του Ήλιου, ανάμεσα σε αυτόν και στη Γη, είτε στην πίσω, παρ' όλο που στη δεύτερη περίπτωση είναι σε πενταπλάσια απόσταση από τη Γη. Αυτό βέβαια οφείλεται στο ότι η αστρολογία αναπτύχθηκε όταν οι άνθρωποι πίστευαν πως οι πλανήτες περιφέρονται γύρω από τη Γη και όχι γύρω από τον Ήλιο. Τότε όμως γιατί δεν παίζουν αστρολογικό ρόλο και άλλα αντικείμενα του ηλιακού μας συστήματος, όπως οι δορυφόροι των άλλων πλανητών ή οι αστεροειδείς ή ακόμη και οι πλανήτες άλλων πλανητικών συστημάτων, από αυτούς που ανακαλύπτονται κατά δεκάδες τα τελευταία χρόνια; Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πιο απομακρυσμένος από τους πλανήτες, ο Πλούτωνας, είναι στην πραγματικότητα ένας μεγάλος αστεροειδής.

Οι πλανήτες Ουρανός, Ποσειδώνας και Πλούτωνας ανακαλύφθηκαν τα τελευταία 200 χρόνια, δηλαδή σίγουρα μετά την καθιέρωση των «νόμων» της αστρολογίας. Έχουν οι πλανήτες αυτοί αστρολογική σημασία; Αν ναι, τότε τα ωροσκόπια πριν από την ανακάλυψή τους ήταν λανθασμένα. Αν όχι, τότε σε τι διαφέρουν από τους υπόλοιπους που έχουν; Επιπλέον είναι δύσκολο να εξηγήσει κανείς πώς «ανακαλύφθηκε» η αστρολογική τους επίδραση. Σίγουρα όχι από τα ονόματά τους, αφού αυτά επελέγησαν με τυχαία κριτήρια από τους σύγχρονους αστρονόμους. Το επιχείρημα ότι η αστρολογική επιρροή τους προέρχεται από την εμπειρία δεν μπορεί να σταθεί, αφού περιφέρονται τόσο αργά γύρω από τον Ήλιο ώστε από την εποχή που ανακαλύφθηκαν δεν έχουν διέλθει ακόμη από όλα τα ζώδια.
»


Περί επιβεβαίωσης

«Όλα όμως τα παραπάνω επιχειρήματα δεν είναι εύκολο να αντιπαραταχθούν στη διαδεδομένη αντίληψη ότι «η αστρολογία δουλεύει». Πόσοι από εμάς δεν διαβάσαμε το ωροσκόπιό μας, έστω και «για πλάκα», σε μια εφημερίδα ή ένα περιοδικό, για να διαπιστώσουμε ότι πολλές από τις προβλέψεις βγήκαν τελικά αληθινές; Μήπως τελικά η αστρολογία είναι πραγματική επιστήμη, όπως η φυσική και η χημεία; Ευτυχώς τέτοιου είδους ερωτήματα μπορούν να ελεγχθούν με τον ίδιο τρόπο που ελέγχεται η αποτελεσματικότητα ενός φαρμάκου ή η κατανάλωση καυσίμων ενός αυτοκινήτου, δηλαδή με στατιστικές μελέτες, και τέτοιες έχουν γίνει πολλές. Η βασική ιδέα είναι πολύ απλή: επιλέγεται ένα δείγμα ανθρώπων και επιχειρείται, με κάποιον αντικειμενικό τρόπο, να εκτιμηθεί η επιτυχία των ωροσκοπίων που συντάσσουν διάφοροι αστρολόγοι για αυτούς. Η καλύτερη ίσως στατιστική μελέτη αυτού του είδους οργανώθηκε πριν από 18 χρόνια στις ΗΠΑ από τον Σον Κάρλσον, καθηγητή Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, και την επίσημη ένωση αμερικανών αστρολόγων και δημοσιεύθηκε στο εγκυρότατο περιοδικό «Φύση» («Nature»). Σε 30 αναγνωρισμένους αστρολόγους, μέλη της οργάνωσης, δόθηκαν όλα τα στοιχεία που αυτοί θεωρούσαν απαραίτητα για να υπολογίσουν ο καθένας το ωροσκόπιο τεσσάρων διαφορετικών ατόμων. Στη συνέχεια τα ωροσκόπια που είχε συντάξει ο καθένας μοιράστηκαν στους υπόλοιπους αστρολόγους τυχαία. Μαζί με κάθε ωροσκόπιο δόθηκαν και τα ψυχολογικά προφίλ τριών ατόμων, του τύπου που είχε συμφωνηθεί εξαρχής μεταξύ του Κάρλσον και των αστρολόγων, εκ των οποίων το ένα ανήκε στο πρόσωπο του ωροσκοπίου και τα άλλα δύο ήταν τυχαία. Οι αστρολόγοι έπρεπε να βρουν ποιο ψυχολογικό προφίλ ταίριαζε στο κάθε ωροσκόπιο που τους είχε δοθεί. Αν οι αστρολόγοι απαντούσαν τυχαία, θα έπρεπε να έχουν ποσοστό επιτυχίας 33,33%, αφού η πιθανότητα να επιλέξουν στην τύχη το σωστό ωροσκόπιο ήταν μία στις τρεις. Εξαρχής οι αστρολόγοι είχαν προβλέψει ότι το ποσοστό επιτυχίας τους θα ήταν μεγαλύτερο από 50%. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν 34%, ποσοστό που όχι μόνο ήταν κατώτερο από το συμφωνημένο «όριο» του 50%, αλλά και στατιστικά δεν ήταν σημαντικά διαφορετικό από το 33,33%. Με άλλα λόγια, ένα φάρμακο που θα έδινε αυτά τα ποσοστά ίασης δεν θα έπαιρνε ποτέ άδεια κυκλοφορίας…»

Στο επόμενο μέρος θα αναλυθούν οι λόγοι για τους οποίους η αστρολογία έχει τέτοια απήχηση ακόμα και στην εποχή μας.