Άλλο να γνωρίζεις και άλλο να νομίζεις ότι γνωρίζεις.
Το πρόβλημα έγκειται στο ότι αυτοί που νομίζουν ότι γνωρίζουν δεν το γνωρίζουν ότι νομίζουν.
Είναι βέβαιοι ότι γνωρίζουν.
Το χειρότερο είναι ότι η βεβαιότητα τους δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από ότι η αβεβαιότητα αυτών που γνωρίζουν.
Εγώ πάντως είμαι φαν της αβεβαιότητας...

Πέμπτη, 9 Οκτωβρίου 2008

Αστρολογια: Λογος Ναι, Λογικη Οχι (Μερος 2)

Γιατί η αστρολογία έχει τέτοια απήχηση στην εποχή μας; Στο εξαιρετικό κείμενο του Νίκου Δήμου (http://www.ndimou.gr/) "Ψευδο-επιστήμες στην εποχή της επιστήμης" αναλύονται με σαφήνεια οι λόγοι:

"...Ζούμε στην εποχή της επιστήμης και της τεχνολογίας. (Η δεύτερη δεν είναι άλλο από την εφαρμογή και υλοποίηση της πρώτης). Οι αποδείξεις για την εγκυρότητα της επιστημονικής μεθόδου είναι χειροπιαστές και καθημερινές – από τον διακόπτη που ανάβει το φως μέχρι το κινητό τηλέφωνο. Χάρη στην επιστήμη έχει διπλασιαστεί ο μέσος όρος της ζωής μας, έχουν καταργηθεί οι αποστάσεις, έχουν φωτιστεί μεγάλα μυστήρια του σύμπαντος, έχουν εξαφανιστεί φοβερές ασθένειες, έχουν βελτιωθεί οι καθημερινές συνθήκες της ζωής μας.

Από όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες, μόνο η επιστήμη προοδεύει. Μόνο αυτή ανακαλύπτει διαρκώς καινούργια «παραδείγματα» που είτε συμπληρώνουν είτε ανατρέπουν τα παλιά. Στις τέχνες, στην φιλοσοφία, στην ποίηση, δεν μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι υπάρχει πρόοδος σε σχέση με τους αρχαίους Κινέζους, Ινδούς ή Έλληνες. Αλλά η επιστήμη καλπάζει. Στα τελευταία πενήντα χρόνια έχει προσθέσει περισσότερη γνώση από όση είχε μαζέψει η ανθρωπότητα σε όλη της την ιστορία.

Τείνουμε να σνομπάρουμε την «πρόοδο» κι αυτό το κάνουμε από τις άνετες κατοικίες μας (με κλιματισμό και θέρμανση), από τα σύγχρονα νοσοκομεία μας, τα γεμάτα ψυγεία μας και τα γρήγορα αυτοκίνητα και αεροπλάνα μας. Ας πάει να μιλήσει κανείς εναντίον της προόδου σε φτωχούς του Τρίτου Κόσμου και θα τον πάρουν με τα λεμόνια (αν έχουν…) Αυτοί ζουν σαν τους μακρινούς πρωτόγονους προγόνους μας, κυνηγημένοι από την στέρηση, τα καιρικά φαινόμενα, τις επιδημίες, τους λιμούς.

Κι όμως. Παρόλη την ορατή πρόοδο της επιστήμης, παρόλη την καθημερινή επιβεβαίωση της επιστημονικής μεθοδολογίας, έχουμε γεμίσει ψευδο-επιστήμες, παρα-επιστήμες, δεισιδαιμονίες, μυστικιστικά και αποκρυφιστικά δόγματα, παράλογες θεωρίες. Άνθρωποι υποφέρουν (και ενίοτε πεθαίνουν) επειδή, αντί για την ιατρική επιστήμη, εμπιστεύονται «εναλλακτικές» θεραπείες. Άλλοι πληρώνουν μεγάλα ποσά σε μέντιουμ και μάντεις για να τους αποκαλύψουν αυτά που κανείς δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει.

Γιατί υπάρχει αυτή η τόσο χτυπητή αντίθεση; Γιατί στην εποχή της επιστήμης θάλλουν τόσο πολύ οι αντι-επιστημονικές δοξασίες; (Τέτοιες ονομάζω όσες ισχυρίζονται ότι περιγράφουν και ερμηνεύουν φαινόμενα, χωρίς να καταθέτουν την μεθοδολογία τους και χωρίς να εκτίθενται στον συστηματικό πειραματικό έλεγχο της δοκιμής και του λάθους).

Μία εξήγηση λέει πως η εξέλιξη της νοοτροπίας των ανθρώπων δεν συμβαδίζει με την ανάπτυξη της επιστήμης. Αν σήμερα το 52% πιστεύει στην Αστρολογία, τον Μεσαίωνα πρέπει να ήταν το 99%. Κι ίσως χρειασθούν ακόμα μερικοί αιώνες για να αποκτήσει ο μέσος άνθρωπος μία νοητική θωράκιση εναντίον όλων όσοι προσπαθούν να του υποβάλουν διάφορες παράλογες (αλλά χρήσιμες για τις ανάγκες του) ψευτοθεωρίες. Η επιστήμη μπορεί να πέτυχε πολλά – αλλά δεν έλυσε βασικά προβλήματα της ζωής: από την γνώση του μέλλοντος, μέχρι το μυστήριο του θανάτου.

Εκεί λοιπόν εισχωρεί η παρα-επιστήμη που διατείνεται ότι συμπληρώνει τα κενά. Μερικοί μάλιστα έχουν τρομάξει με την ταχύτητα της εξέλιξης και τις αρνητικές της πλευρές. Έτσι γυρίζουν το βλέμμα προς τα πίσω, προς την αγνή και «φυσική» ζωή, τις αθώες και άδολες ρίζες. (Όλα αυτά ξεκινάνε από τον «ευγενή άγριο» του Ρουσσώ και τους Ρομαντικούς απογόνους του).

Η διάδοση των ψευδοεπιστημών έχει άμεση σχέση με την παρακμή των θρησκειών και του θρησκευτικού συναισθήματος. Ο άνθρωπος, χάνοντας την πίστη του στις ξεκάθαρες συντεταγμένες του θρησκευτικού δόγματος, αναζητεί εναλλακτικές λύσεις.

Βέβαια και οι θρησκείες δεν είναι άλλο παρά θεσμοποιημένες δεισιδαιμονίες. Απλώς τις έχουμε συνηθίσει. (Είναι πιο εύκολο να το καταλάβουμε αυτό αν δούμε τις θρησκείες των άλλων – ή προσπαθήσουμε να δούμε ψύχραιμα την δική μας με τα μάτια των άλλων: πως π. χ. τους φαίνεται η Άμωμη Σύλληψη ή το ομοιούσιον της Αγίας Τριάδος). Και είναι χαρακτηριστικό το πόσο συστηματικά και πεισματικά κυνηγάνε οι εκκλησίες τις λεγόμενες «αιρέσεις» αλλά και τις παραφυσικές πρακτικές, που δεν είναι άλλο από ανταγωνιστικά μαγαζιά.

Από τη στιγμή λοιπόν που ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μεταφυσική παρηγοριά (εκεί η επιστήμη δεν έχει να προσφέρει) και δεν την βρίσκει πια στην παραδοσιακή πίστη του, είναι φυσικό να καταφεύγει σε κάθε είδους δοξασίες οι οποίες εμφανίζονται πιο εκσυγχρονισμένες (π. χ. αστρολογία με ηλεκτρονικούς υπολογιστές!).

Φτάσαμε στην ρίζα του προβλήματος. Η ανασφάλεια και αδυναμία του ανθρώπου τροφοδοτούν όλες αυτές τις καταστάσεις. Το ανθρώπινο ον αργεί να ενηλικιωθεί. Δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τον κόσμο χωρίς Πατρική Προστασία ή Μεταφυσική Παραμυθία. Ακόμα κουβαλάει μέσα του το δέος του πρωτόγονου. Βαθιά του κρύβει ένα φοβισμένο ζώο. Τον φόβο και το δέος εκμεταλλεύονται όλοι οι ψευδοπροφήτες. Πουλάνε ναρκωτικά του νου – συχνά πιο επικίνδυνα από την ηρωίνη."

10 πειραματίστηκαν:

stardust30 είπε...

Ενδιαφέρον το ποστ σου- έχω κάνει κι εγώ ένα ανάλογο.
Εγώ θεωρώ πως η πνευματική "μόλυνση" γίνεται όταν είμαστε μικροί από τους "μολυσμένους" γονείς ή το περιβάλλον που μας "εισάγουν" την άλογη πίστη πως η αστρολογία δουλεύει (παρόμοιο μηχανισμό έχει και η θρησκευτική πίστη)παρά τα δεδομένα που υποδεικνύουν το αντίθετο.

Mistirios είπε...

@stardust30

Καλώς ήρθες!

Φυσικά τα περισσότερα πράγματα ξεκινούν όταν είμαστε μικροί όπου το έδαφος είναι πιο πρόσφορο. Αλλά δεν είναι αργά να αποτινάξουμε από επάνω μας όλα τα περιττά φορτία. Θάνατος στα δόγματα!

ria είπε...

Η ανασφάλεια και αδυναμία του ανθρώπου τροφοδοτούν όλες αυτές τις καταστάσεις.

όταν ο άνθρωπος καταλάβει ότι προσπαθει να καλύψει την ανασφάλειά του, τότε θα πάψουν να υπάρχουν και τσαρλατάνοι!

Mistirios είπε...

@ria

Μάλλον δεν αρκεί μόνο η γνώση του προβλήματος αλλά και λύση η οποία όμως είναι επίπονη: μέσα από την παιδεία και την οικογένεια από την παιδική ηλικία.

Ουρανιτσα η Οφιουχος είπε...

Οποιος δεν εχει μελετησει το αντικειμενο δεν μπορει να εκφερει λογο.

Mistirios είπε...

@ouranitsa

Κανένα επιχείρημα έχουμε;

Eva Stamou είπε...

Καλημέρα Γιώργο.

Πολύ ωραίο το κείμενο του Ν.Δήμου. Να προσθέσω ότι η πίστη σε παρα-επιστήμες εξηγείται ίσως και από το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι αποποιούνται των ευθυνών τους και προτιμούν να πιστεύουν ότι η τροπή που έχει πάρει η ζωή τους δεν εξαρτάται από τις δικές τους επιλογές αλλά από τη...θέση των άστρων. Η αλήθεια συχνά ενοχλεί ή πονάει και αρκετοί άνθρωποι διαλέγουν να εγκαταλείψουν τη λογική υιοθετώντας μια κοσμοθεωρία που στηρίζεται σε δεισιδαιμονίες και η οποία τους βοηθά να αντιμετωπίσουν πιο ανώδυνα την καθημερινότητα.

Mistirios είπε...

@eva stamou

Συμφωνώ απόλυτα μαζί σου.

Καλό απόγευμα

diVa είπε...

Κι ό,τι σκεφτόμουν τις προηγούμενες ημέρες αυτό το άρθρο του ΝΔ (στο Discovery που "έκλεισε" νωρίς, ήταν)
..

Εκπληκτική προσέγγιση του θέματος, mistirios

Mistirios είπε...

@diva

Όταν το κοπλιμέντο προέρχεται από μία diva έχει διπλή (ίσως και παραπάνω) αξία...

Δημοσίευση σχολίου

Πειραματίσου: