Άλλο να γνωρίζεις και άλλο να νομίζεις ότι γνωρίζεις.
Το πρόβλημα έγκειται στο ότι αυτοί που νομίζουν ότι γνωρίζουν δεν το γνωρίζουν ότι νομίζουν.
Είναι βέβαιοι ότι γνωρίζουν.
Το χειρότερο είναι ότι η βεβαιότητα τους δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από ότι η αβεβαιότητα αυτών που γνωρίζουν.
Εγώ πάντως είμαι φαν της αβεβαιότητας...

Πέμπτη, 26 Ιανουαρίου 2012

A Mad Deus

Ο Θεόδωρος Αγγελόπουλος δεν είναι πια στη ζωή.


Ομολογώ πως δεν μου άρεσε το έργο του και φυσικά δεν ένιωσα την απώλεια που νιώθεις όταν "φεύγει" κάποιος που σου έχει χαρίσει εσένα προσωπικά με την τέχνη του. Το κατά πόσο η απώλεια είναι εθνική αυτό καθορίζεται από την εκτίμηση του συνόλου εντός και εκτός συνόρων και σίγουρα αυτή είναι σημαντική. Εδώ απλά παραθέτω τις σκέψεις μου. Ο κινηματογράφος του Αγγελόπουλου είχε τις αρετές του (εικαστικές)  αλλά ως θεατής εκτιμώ τον κινηματογράφο που έχει μία σχέση "ένα" (έργο) "προς πολλούς" (θεατές) και νομίζω ότι είναι μεγάλο προσόν μιας καλλιτεχνικής δημιουργίας να μην δημιουργεί στεγανά ως προς τους αποδέκτες της. Ποια στεγανά μπορεί να είναι αυτά; Ένα καλό παράδειγμα είναι το τοπικό πολιτικοκοινωνικό πλαίσιο του δημιουργού. Μπορεί να κάνει το έργο εντελώς μη προσιτό για κάποιον που όχι απλά δεν το μοιράζεται ως βίωμα αλλά δεν διαθέτει και το υπόβαθρο να αντιληφθεί εικονικά το πλαίσιο αυτό. Φανταστείτε για παράδειγμα πόσο δύσκολο είναι να μπει στο σύμπαν (Νέα Υόρκη, τζαζ, ρετροφιλία) του αγαπητού μας Γούντι Άλεν μία νέα κοπέλα από τη Νιγηρία (για αυτήν η Αμερική είναι η Beyonce). Ένα άλλο παράδειγμα είναι η αυτοαναφορικότητα: μία ταινία π.χ. με κεντρικό θέμα μία άλλη ταινία (Fan Boys), ακόμα και αν είναι πολύ καλύτερη από τη σχεδόν κακή του παραδείγματος, θα υποφέρει διαχρονικά γιατί απευθύνεται σε συγκεκριμένο κοινό. Φυσικά υπάρχει πάντα η επιλογή της διασκέδασης εκεί όμως βρίσκεται η διαφορά της από την ψυχαγωγία: η πρώτη είναι εφήμερη, παροδική και η δεύτερη έχει στόχο την ανύψωση του πνεύματος. Αν οι επιλογές μας είχαν όλες σκοπό την διασκέδαση δεν θα είχε χρησιμοποιηθεί τόση φαιά ουσία για την αξία των έργων τέχνης και την καθιέρωση των δημιουργών τους.

Για να ξεκαθαρίσω και τι στυλ κινηματογράφου προτιμώ, θεωρώ κορυφαίο δημιουργό τον Άλφρεντ Χίτσκοκ. Τους λόγους τους αναλύει πολύ ωραία ο αποθανών Μπάμπης Ακτσόγλου στο βιβλίο του: 


Επανερχόμενος στον Αγγελόπουλο νομίζω ότι το έργο του έχει τέτοια στεγανά και συνεπικουρούμενο από την αργή του γραφή απομακρύνει εύκολα τον ξένο προς αυτό αλλά όχι μόνο: δεν είναι λίγο ειρωνικό που εγώ ως Έλληνας (και μάλιστα ορθολογιστής) βρίσκω περισσότερα σημεία ταύτισης με το Βαλκανικό τσίρκο που απαρτίζουν οι ήρωες του Σέρβου Κουστουρίτσα παρά με τις φιγούρες στο έργο του Έλληνα Αγγελόπουλου; Και εδώ εισέρχεται το δύσκολο ερώτημαμπορείς να κρίνεις ένα έργο τέχνης αντικειμενικά, έξω από τις δικές σου εμπειρίες ως θεατής, χωρίς να αφήσεις τα σημεία ταύτισης να σε παρασύρουν συναισθηματικά; Το μόνο που μπορώ να πω με βεβαιότητα είναι ότι ο μοναδικός κριτής με τα προηγούμενα χαρακτηριστικά είναι ο χρόνος. Το πέρασμα του αφήνει μια σφραγίδα που δύσκολα αμφισβητείται. Το άλλο μεγάλο ερώτημα είναι κατά πόσο ο δημιουργός οφείλει να είναι ηθικά αντάξιος του έργου του

Με τον θάνατο του Θ. Αγγελόπουλου ο Δ. Δανίκας στα ΝΕΑ έγραψε ένα άρθρο στο οποίο επιτίθεται στον χαρακτήρα του σκηνοθέτη (και το οποίο δεν είναι πλέον διαθέσιμο στον ιστότοπο των ΝΕΩΝ - το αποσύρανε) και για το οποίο άκουσε όσα "γαλλικά" δεν έχει πει σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ο γηραιότερος Γάλλος. Την επομένη ο Δανίκας ανασκεύασε με νέο άρθρο (το οποίο θεωρώ χειρότερη μπαρούφα). Παραθέτω το αρχικό κείμενο του Δανίκα για να είναι πιο πλήρης η ανάρτηση:

«Δεν θέλω να υπογράψω αγιογραφία, αλλά όλη την αλήθεια. Όπως την έζησα και την άκουσα από τους συνεργάτες του. Στα γυρίσματα για τον «Μεγαλέξαντρο» πάνω στα βουνά και τα χιόνια το συνεργείο τρέμει από το κρύο και από την πείνα. Η τροφοδοσία της παραγωγής, που την είχε αναλάβει η Φοίβη, μέλλουσα κυρία Αγγελοπούλου, γινόταν με το σταγονόμετρο. Έτσι κάποιοι από το συνεργείο έγραψαν στον τοίχο «Ο Θόδωρος και η καταραμένη Φοίβη». Τρία λοιπόν τα κουσούρια του: η παροιμιώδης τσιγκουνιά του. Η αθεράπευτη αλαζονεία του. Πράγμα που τον έκανε να μιλάει σχεδόν περιφρονητικά όχι μόνο για τους έλληνες συναδέλφους του, αλλά και για αρκετούς μεγάλους. Και το τρίτο η εμμονή του στο ίδιο αισθητικό μοτίβο. Με αποτέλεσμα οι τελευταίες του ταινίες, αποχυμωμένες από ζωντάνια και ουσία, να θυμίζουν, ως σχήμα, την προσωπική του αισθητική. Όμως ουδείς, ακόμα και ένας Τεό, αλάνθαστος!»

Έτυχε να δω ξανά πρόσφατα το Amadeus με θέμα μία από τις μεγαλύτερες μορφές της Τέχνης, τον Β.Α.Μότσαρτ και κεντρικό άξονα την ετεροβαρή αντιπαλότητα του με ένα σχετικά καταξιωμένο συνθέτη της εποχής του, τον Α. Σαλιέρι. H ταινία βέβαια δεν είναι ιστορικά ακριβής αλλά είναι επιβεβαιωμένη η ματαιοδοξία του Μότσαρτ και η ροπή του προς το σκατολογικό χιούμορ. Ο συνθέτης - "αντίπαλος" Σαλιέρι στο σενάριο αλλά και στην αντίστοιχη ταινία ψέγεται τον Θεό επειδή του έδωσε μουσικό αυτί και την επιθυμία να τον υμνεί αλλά του στέρησε το ταλέντο να το κάνει. Αντιθέτως το έδωσε σε ένα "ανήθικο ανθρωπάκι"...
Έτυχε επίσης και μερικές μέρες πριν να (ξανα)ζήσω μία κόντρα ανθρώπων του γραπτού λόγου στην οποία είδα ψήγματα της ίδιας οργής από την οποία ξεχειλίζει ο θεατρικός/κινηματογραφικός Σαλιέρι. Δεν θα αναφέρω ονόματα, ούτε σε ποιον ταιριάζει ο κάθε ρόλος. Είναι μία κατάσταση στην οποία μπορεί να έχουμε βρεθεί και εμείς, αναγνωρίζοντας δίπλα μας τον δικό μας Μότσαρτ. Στην επόμενη κόντρα που θα ξεσπάσει οι περισσότεροι θα διαλέξουμε πάλι ρόλους και στρατόπεδα...

Αλλά για να γυρίσω στη δική μου οπτική το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχω με τον Αγγελόπουλο είναι ότι ήταν κομμάτι της Ελληνικής (Αριστερής) Διανόησης. Και της ρίχνω μεγάλη ευθύνη για όσα συμβαίνουν αυτή τη στιγμή στη χώρα. Γιατί η ίδια και το έργο της λειτούργησε αυτιστικά. Γιατί κλεισμένη στο καβούκι της όχι δεν φώναξε όταν πρέπει, δεν μίλησε καν - και μια με δύο εξαιρέσεις δεν αρκούν καν. Αυτοεγκλωβίστηκε στον ελιτισμό της θεωρώντας πως οποιαδήποτε εκλαϊκευση σημαίνει πτώση από τα θεία. Ασχολήθηκε με το να καπαρώσει οφίτσια και βραβεία και δεν κατάλαβε ότι της κούναγαν το ίδιο καρότο με τους υπόλοιπους απλά μεταμφιεσμένο...

Ίσως όταν και άμα βγούμε από αυτή τη δίνη που ζούμε τώρα να επανεκτιμήσω το έργου του Θ. Αγγελόπουλου.



0 πειραματίστηκαν:

Δημοσίευση σχολίου

Πειραματίσου: